Terapia akceptacji i zaangażowania

Czym jest terapia akceptacji i zaangażowania

Terapia akceptacji i zaangażowania to podejście psychoterapeutyczne należące do tzw. trzeciej fali terapii poznawczo-behawioralnych. Jej celem nie jest eliminacja cierpienia, lecz rozwijanie elastyczności psychicznej — zdolności do akceptowania trudnych emocji i jednoczesnego działania zgodnie z własnymi wartościami. Według APA Dictionary of Psychology, ACT łączy elementy uważności (mindfulness) i terapii poznawczej, ucząc, jak obserwować swoje myśli bez osądzania oraz wybierać zachowania prowadzące do bardziej sensownego życia.

ACT zakłada, że cierpienie psychiczne jest częścią ludzkiego doświadczenia, a próby unikania bólu paradoksalnie go nasilają. Zamiast walki z emocjami, terapia zachęca do ich akceptacji i skupienia się na tym, co naprawdę ważne. Dzięki temu klienci uczą się żyć pełniej – nawet w obecności trudnych uczuć czy myśli.

Jak przebiega proces terapii

Proces terapii ACT koncentruje się na sześciu kluczowych obszarach, zwanych „procesami elastyczności psychicznej”. Każdy z nich pomaga zmienić relację z własnymi myślami i emocjami, zamiast próbować je kontrolować lub tłumić.

• Akceptacja — przyjmowanie trudnych emocji i doznań bez unikania. Pozwala to na odzyskanie energii, która wcześniej była zużywana na walkę z bólem psychicznym.

• Defuzja poznawcza — dystansowanie się od myśli („to tylko myśl, nie fakt”). Pomaga odzyskać wolność od automatycznych, destrukcyjnych przekonań.

• Kontakt z chwilą obecną — rozwijanie uważności i zdolności do doświadczania teraźniejszości bez analizowania przeszłości i przyszłości.

• Ja jako kontekst — odkrywanie, że jesteśmy czymś więcej niż nasze myśli i emocje. To perspektywa, która pozwala spojrzeć na siebie z większą łagodnością.

• Wartości — identyfikacja tego, co naprawdę ważne – rodzina, relacje, zdrowie, rozwój – i uczynienie z tego drogowskazu w codziennym życiu.

• Zaangażowane działanie — podejmowanie konkretnych kroków zgodnych z wartościami, mimo trudności i lęku.

Terapia ACT jest praktyczna i doświadczeniowa – często wykorzystuje metafory, ćwiczenia z uważności oraz techniki pracy z ciałem. Spotkania odbywają się zwykle raz w tygodniu i trwają od kilku miesięcy do roku.

Dla kogo jest terapia akceptacji i zaangażowania

Terapia ACT jest skuteczna dla osób zmagających się z lękiem, depresją, stresem, wypaleniem zawodowym, przewlekłym bólem czy trudnościami w relacjach. Pomaga również w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, zaburzeń odżywiania i uzależnień behawioralnych. To podejście polecane osobom, które czują, że ich próby „kontrolowania emocji” przynoszą odwrotny efekt.

Jeśli szukasz sposobu na lepsze radzenie sobie z trudnościami emocjonalnymi, sprawdź nasz indeks chorób i zaburzeń – znajdziesz tam szczegółowe informacje o zaburzeniach, w których ACT okazuje się pomocna.

Skąd biorą się problemy emocjonalne w ujęciu ACT

Według terapii akceptacji i zaangażowania źródłem cierpienia jest tzw. nieelastyczność psychiczna — wzorzec unikania emocji, utożsamiania się z myślami i działania wbrew wartościom. Kiedy próbujemy za wszelką cenę „nie czuć”, odcinamy się także od radości, miłości i sensu. W efekcie życie staje się wąskie i podporządkowane lękowi.

„Ból jest nieunikniony, ale cierpienie jest wyborem.”

Terapia ACT pomaga odbudować kontakt z tym, co naprawdę ważne. Zamiast „naprawiać siebie”, uczymy się żyć pełniej – z odwagą, świadomością i współczuciem wobec własnych ograniczeń.

Skuteczność terapii potwierdzona badaniami

Badania American Psychological Association (APA), National Institute for Health and Care Excellence (NICE, 2020) oraz przeglądy Haysa, Strosahla i Wilsona (2016) pokazują, że ACT jest skuteczną metodą w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, uzależnień i bólu przewlekłego. Metaanaliza Twohig et al. (2021) potwierdziła, że efekty ACT są porównywalne z terapią poznawczo-behawioralną, a w przypadku przewlekłego stresu – nawet trwalsze.

Terapia ACT online czy stacjonarnie?

ACT doskonale adaptuje się do pracy zdalnej — jej struktura, ćwiczenia uważności i materiały do pracy własnej sprzyjają formie online. Badania Anderssona i Cuijpersa (2014) potwierdzają, że skuteczność terapii internetowej (iACT) jest porównywalna z tradycyjnymi sesjami gabinetowymi, o ile utrzymany jest kontakt z terapeutą. Wersja stacjonarna bywa preferowana przy silnych zaburzeniach lękowych lub w sytuacjach, gdzie istotny jest kontekst relacyjny i bezpośredni kontakt emocjonalny.

Jak wybrać terapeutę

Wybór terapeuty ACT wymaga uwagi i refleksji. Ważne, by specjalista miał formalne szkolenie z zakresu terapii akceptacji i zaangażowania oraz doświadczenie w pracy z emocjami i uważnością.

• Szkolenie i certyfikacja — terapeuta powinien być przeszkolony w ramach programu ACT i uczestniczyć w regularnych superwizjach (np. ACBS – Association for Contextual Behavioral Science).

• Styl pracy — skuteczny terapeuta ACT nie tylko uczy technik, ale też sam praktykuje uważność i akceptację, tworząc atmosferę współpracy i zaufania.

• Elastyczność podejścia — dobry specjalista dostosowuje tempo i narzędzia do indywidualnych potrzeb klienta.

Więcej informacji i profile terapeutów znajdziesz tutaj: psycholodzy i psychoterapeuci Psycholink.

Na zakończenie

Terapia akceptacji i zaangażowania to zaproszenie do życia z większą świadomością i wolnością. Nie usuwa bólu, lecz uczy, jak nie pozwolić mu rządzić naszymi wyborami. Daje narzędzia do życia w zgodzie z tym, co naprawdę ważne — nawet wtedy, gdy nie wszystko idzie po naszej myśli. To proces, w którym uczymy się być obecni – dla siebie, dla innych i dla swojego życia takim, jakie jest.

Materiał edukacyjny. Nie zastępuje diagnozy ani terapii. W razie zagrożenia życia lub zdrowia psychicznego — zadzwoń pod 112 lub zgłoś się na najbliższą izbę przyjęć psychiatryczną.

Bibliografia

• Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2016). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2nd ed.). New York: Guilford Press.
• Twohig, M. P., Levin, M. E., & Hayes, S. C. (2021). ACT Research and Applications: Meta-analyses and Review. Journal of Contextual Behavioral Science, 20, 101–116. Dostęp online: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• American Psychological Association (APA). (2023). Acceptance and Commitment Therapy (ACT). APA Dictionary of Psychology. Dostęp online: dictionary.apa.org