Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach

Czym jest terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR / SFBT)

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR), znana również jako Solution-Focused Brief Therapy (SFBT), to krótkoterminowe podejście terapeutyczne opracowane w latach 80. XX wieku przez Steve’a de Shazera i Insoo Kim Berg w Milwaukee Brief Family Therapy Center. W odróżnieniu od tradycyjnych metod, TSR nie skupia się na analizie problemów, lecz na poszukiwaniu praktycznych sposobów ich rozwiązania. Kluczową ideą jest przekonanie, że klienci posiadają zasoby i kompetencje potrzebne do zmiany — rolą terapeuty jest pomóc im je odkryć i uruchomić.

Jak definiuje APA Dictionary of Psychology, TSR to metoda oparta na budowaniu wizji preferowanej przyszłości i wzmacnianiu wyjątków od problemu, czyli sytuacji, w których trudność nie występuje. Terapeuta zadaje pytania, które pomagają klientowi zauważyć skuteczne strategie, jakie już stosował, nawet jeśli nie był tego świadomy.

TSR wyróżnia się krótkim czasem trwania (zazwyczaj od 5 do 10 sesji) i wysoką efektywnością w pracy z osobami zmagającymi się z kryzysami emocjonalnymi, wypaleniem, stresem, zaburzeniami nastroju oraz problemami w relacjach. Celem nie jest „naprawienie przeszłości”, lecz zbudowanie nowej, bardziej funkcjonalnej perspektywy przyszłości.

Jak przebiega proces terapii

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach ma charakter dialogu partnerskiego. Terapeuta pełni rolę przewodnika, który poprzez pytania kieruje uwagę klienta na zasoby, sukcesy i możliwości działania. Proces często bywa określany jako „rozmowa o zmianie” — skupiona nie na przyczynach, lecz na tym, co działa i co można kontynuować.

Najczęstsze elementy sesji to:

• Pytania o cud — „Wyobraź sobie, że jutro cudownie rozwiązano twój problem. Po czym poznasz, że to się stało?” Pomaga klientowi określić konkretną wizję pożądanej zmiany.

• Wzmacnianie wyjątków — analiza momentów, w których problem był mniejszy lub nieobecny, by odnaleźć skuteczne strategie działania.

• Skala postępu — klient ocenia swoje samopoczucie w skali 1–10, co pozwala zauważać nawet małe kroki naprzód.

• Docenianie zasobów — terapeuta pomaga rozpoznać mocne strony, doświadczenia i relacje wspierające proces zmiany.

• Ustalanie celów — zamiast diagnozowania, TSR skupia się na definiowaniu konkretnych, realistycznych i osiągalnych celów terapeutycznych.

Terapia kończy się, gdy klient uzna, że osiągnął wystarczający poziom satysfakcji z postępu i potrafi samodzielnie utrzymywać zmianę.

Dla kogo jest terapia skoncentrowana na rozwiązaniach

TSR jest skuteczna w pracy z osobami dorosłymi, młodzieżą i rodzinami, które szukają krótkoterminowej pomocy ukierunkowanej na cel. Szczególnie polecana jest osobom doświadczającym stresu, wypalenia zawodowego, konfliktów w relacjach lub kryzysów życiowych. Sprawdza się również w terapii par i w interwencjach kryzysowych, a jej narzędzia są często wykorzystywane w coachingu i wsparciu organizacyjnym.

W odróżnieniu od innych nurtów, TSR nie wymaga długiej analizy przeszłości — skupia się na teraźniejszości i przyszłości. Sprawdź nasz indeks chorób i zaburzeń – znajdziesz tam obszary, w których podejście skoncentrowane na rozwiązaniach przynosi szybkie i trwałe efekty.

Dlaczego problemy nie zawsze wymagają analizy

W nurcie TSR przyjmuje się, że im więcej energii poświęcamy na analizę trudności, tym silniej ją utrwalamy. Skupienie na tym, co działa, zwiększa motywację i poczucie sprawstwa. Terapeuci mówią: „rozmowa o problemie przedłuża problem, rozmowa o rozwiązaniu przyspiesza zmianę”.

„Zmiana zaczyna się wtedy, gdy zamiast szukać winnych, zaczynamy szukać możliwości.”

Skuteczność terapii potwierdzona badaniami

Badania Gingericha i Petersona (2013) wykazały, że TSR jest skuteczna w redukcji objawów depresyjnych, poprawie samooceny i zwiększeniu satysfakcji z życia. Według NCBI (2024) TSR znajduje zastosowanie w zdrowiu psychicznym, edukacji i pracy socjalnej. Liczne przeglądy metaanalityczne potwierdzają, że w przypadku interwencji krótkoterminowych wyniki TSR są porównywalne ze skutecznością terapii poznawczo-behawioralnej (CBT).

TSR jest rekomendowana przez APA i EBTA (European Brief Therapy Association) jako skuteczna metoda krótkoterminowej pomocy psychologicznej.

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach online czy stacjonarnie?

TSR doskonale sprawdza się w pracy online — jej struktura i jasne ramy pozwalają prowadzić skuteczne sesje zdalne. Badania Franklin i wsp. (2021) wskazują, że efekty terapii online są porównywalne ze spotkaniami w gabinecie, o ile zachowany jest kontakt i poczucie współpracy. Wersja stacjonarna może być lepsza dla osób z trudnościami w koncentracji lub potrzebujących intensywniejszej relacji terapeutycznej.

Jak wybrać terapeutę

Wybierając terapeutę TSR, warto zwrócić uwagę na kilka elementów:

• Szkolenie i certyfikacja — ukończony kurs TSR (np. w Centrum Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniach lub EBTA).

• Styl pracy — terapeuta powinien zadawać pytania otwierające, wzmacniać zasoby i wspierać samodzielność klienta.

• Superwizja — regularne spotkania z superwizorem zapewniają etyczność i skuteczność procesu.

• Atmosfera rozmowy — TSR to dialog, w którym klient jest ekspertem od swojego życia. Ważne, by w relacji panował szacunek, ciekawość i współpraca.

Więcej o specjalistach pracujących w tym nurcie znajdziesz tutaj: psycholodzy i psychoterapeuci Psycholink.

Na zakończenie

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach pokazuje, że zmiana nie zawsze wymaga długiego powrotu do przeszłości. Czasem wystarczy zauważyć, co już działa, i świadomie to wzmocnić. To podejście praktyczne, lekkie i pełne nadziei — oparte na przekonaniu, że każdy człowiek ma w sobie zasoby, by zbudować własne rozwiązanie.

Jak podkreślała Insoo Kim Berg, współtwórczyni TSR, prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy uwaga przesuwa się z problemów na wyjątki i możliwości. Właśnie w tej prostocie tkwi siła tego nurtu — w zaufaniu do ludzkiego potencjału i w przekonaniu, że nawet najmniejszy krok w dobrą stronę ma znaczenie.

Materiał edukacyjny. Nie zastępuje diagnozy ani terapii. W razie zagrożenia życia lub zdrowia psychicznego — zadzwoń pod 112 lub zgłoś się na najbliższą izbę przyjęć psychiatryczną.

Bibliografia

• de Shazer, S. (1985). Keys to Solution in Brief Therapy. New York: W. W. Norton & Company.
• Berg, I. K., & Miller, S. D. (1992). Working with the Problem Drinker: A Solution-Focused Approach. New York: W. W. Norton & Company.
• Gingerich, W. J., & Peterson, L. T. (2013). Effectiveness of solution-focused brief therapy: A systematic qualitative review of controlled outcome studies. Research on Social Work Practice, 23(3), 266–283. Dostęp online: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• American Psychological Association (APA). (2023). Solution-Focused Brief Therapy. APA Dictionary of Psychology. Dostęp online: dictionary.apa.org
• National Center for Biotechnology Information (NCBI). (2024). Solution-Focused Brief Therapy – Clinical Overview. StatPearls Publishing. Dostęp online: ncbi.nlm.nih.gov